Historia huty szkła Gullaskruf

Huta to czy kopalnia?


– Nikt nie mĂłwiĹ‚, ĹĽe bÄ™dzie Ĺ‚atwo – wciÄ…ĹĽ w myĹ›lach powtarzam to zdanie, biorÄ™ gĹ‚Ä™boki wdech i wracam do „wydobycia”. PrzekopujÄ™ siÄ™ przez tony informacji ze stron internetowych, artykuĹ‚Ăłw i ksiÄ…ĹĽek, bo kaĹĽda nowa informacja automatycznie wiedzie za sobÄ… „ogon” w postaci nowych pytaĹ„ i zagadek.
Zatem kopiÄ™. Czasami odkrywkowo – pĹ‚ytko i krĂłtko – dziÄ™ki pasjonatom, ktĂłrzy interesujÄ…ce mnie zagadnienie zgĹ‚Ä™bili bardzo dokĹ‚adnie, odwalajÄ…c caĹ‚Ä… robotÄ™. TakÄ… osobÄ… jest pan Raoul Karlsson ze Szwecji, ekspert w dziedzinie historii Gullaskruf, z ktĂłrym udaĹ‚o mi siÄ™ nawiÄ…zać kontakt
. Innym razem godzinami pracujÄ™ w osamotnieniu, ale zawsze z nadziejÄ…, ĹĽe to co znajdÄ™ okaĹĽe siÄ™ nieoszlifowanym diamentem.
Wpis o naczyniu do serwowania krewetek był dodatkowym owocem poszukiwań materiałów o historii huty szkła Gullaskruf. Dziś zapraszam do przeczytania tekstu właściwego choć już wiem, że jeszcze długo temat nie będzie wyczerpany.

 

 Gullaskruf i Gullaskruv

 

Znak drogowy na terenie tzw. królestwa szkła źródło

 

Huta Gullaskruf zostaĹ‚a zaĹ‚oĹĽona w 1893 roku w szwedzkim regionie SmĂĄland (Smalandia), jednak produkcja wystartowaĹ‚a dopiero w 1895 roku. NazwÄ™ nadano na cześć miejscowoĹ›ci, w ktĂłrej huta zostaĹ‚a zlokalizowana, a ktĂłra to miejscowość w 1937 roku przeszĹ‚a maĹ‚y lifting zamieniajÄ…c koĹ„cowe „f” na „v”. Zatem pozostaĹ‚oĹ›ci po hucie Gullaskruf naleĹĽy współczeĹ›nie szukać w miasteczku Gullaskruv, ktĂłre wchodzi w skĹ‚ad tzw. krĂłlestwa szkĹ‚a. Jest to swoiste zagĹ‚Ä™bie, obszar z 15 hutami o dĹ‚ugich tradycjach.

 

Cennik Gullaskruf z 1895 roku źródło

 

Pierwszymi wyrobami huty były butelki oraz szkło okienne. Jednak zagraniczne huty, dysponujące lepszą technologią i eksportujące wyroby szklarskie do Szwecji, stanowiły dla początkującego przedsiębiorstwa zbyt dużą konkurencję. Z tego powodu huta została zamknięta w 1921 roku. Produkcję szkła wznowiono w 1927 roku po przejęciu przez Williama Stenberga, który zrewitalizował firmę. Poczynienie znacznych inwestycji w najnowsze technologie uczyniło z huty zakład przemysłowy. Bazując na doświadczeniu zdobytym w odlewni żelaza swojego ojca, Stenberg zaprojektował formy do produkcji szkła prasowanego, które zaczęto produkować na masową skalę. Od tego momentu Gullaskruf stało się wiodącym producentem zastawy stołowej z prasowanego szkła, szklanych naczyń laboratoryjnych, a w latach 40. nawet reflektorów samochodowych.

     

Szklane elementy wyposażenia aut produkowane przez Gullaskruf źródło

  

William Stenberg nie tylko zarządzał hutą, ale także zajmował się projektowaniem. Wśród autorskich projektów należy wymienić choćby serię prostokątnych dzbanków z serii Kylex (1937-38) z kanciastymi uchwytami i dopasowanymi metalowymi przykrywkami oraz naczynia z serii (oryginalne szwedzkie nazwy): Sirius, Helfacett, Halvfacett, Ballong, Ring, Sol, Solfjäder, Weck i Wega.

  

Kylex 

Pojemniki Kylex były produkowane w wielu rozmiarach, dlatego łatwo było je ze sobą łączyć i zestawiać w różnych konfiguracjach. W dzisiejszej Szwecji moduły Kylex przeżywają drugą młodość, co zupełnie mnie nie dziwi.

 

Moduł Kylex źródło

 

Williamowi Stenbergowi zdecydowanie należy się osobna opowieść na blogu, a przedsmakiem tego niech będą zdjęcia szklanego koszyczka z serii Weck, którego zielony kolor hipnotyzuje w pełnym słońcu!

  

Projekt Williama Stenberga dla Gullaskruf – koszyk z serii Weck

 

Projekt Williama Stenberga, seria Weck

 
Epoki projektantĂłw

DziÄ™ki Stenbergowi huta odĹĽyĹ‚a, a w jej murach rozwijali swe kariery wybitni projektanci, ktĂłrzy szybko doĹ‚Ä…czali do elity szwedzkiego wzornictwa. CĂłrka Stenberga, Marianna, i jej mÄ…ĹĽ Lennart Andersson takĹĽe przyczynili siÄ™ do rozkwitu fabryki na przestrzeni kilku kolejnych dekad. Autorstwo dwĂłch, wciÄ…ĹĽ popularnych, wzorĂłw „ISI” i „Randi” przypisuje siÄ™ wĹ‚aĹ›nie Lennartowi Anderssonowi.

  

Hugo Gehlin

W styczniu 1930 roku Stenberg zatrudniĹ‚ profesjonalnego projektanta, artystÄ™ Hugo Gehlina (1889 – 1953), ktĂłrego zadaniem byĹ‚o przygotowanie nowych produktĂłw na wystawÄ™ w Sztokholmie. Gehlin byĹ‚ juĹĽ wĂłwczas znany z malarstwa portretowego oraz tworzenia grafik, polichromii, mozaik i witraĹĽy. Czas pokazaĹ‚, ĹĽe jako twĂłrca szkĹ‚a artystycznego doskonale odczytywaĹ‚ kierunek rozwoju huty i kontynuowaĹ‚ pracÄ™ dla Gullaskruf aĹĽ do swej Ĺ›mierci w 1953 roku. W pracy kierowaĹ‚ siÄ™ pasjÄ…, urzeczywistniajÄ…c pomysĹ‚owe i nierzadko figlarne podejĹ›cie do szkĹ‚a, jak choćby w przypadku dekantera dmuchanego w ksztaĹ‚t ryby wspartej na swych pĹ‚etwach. Ten i kilka innych projektĂłw miaĹ‚o uwydatnić plastyczność szkĹ‚a jako tworzywa.

  

Dekanter proj. Hugo Gehlin dla Gullaskruf źródło

 

Lata 40. byĹ‚y dla Gehlina czasem bardzo owocnym. WĂłwczas staĹ‚ siÄ™ jednym z pierwszych szwedzkich twĂłrcĂłw w nurcie designu organicznego. Cechami charakterystycznymi dla tego kierunku sÄ… m.in. Ĺ‚agodne i pĹ‚ynne linie oraz formy majÄ…ce swe ĹşrĂłdĹ‚a w naturze. Dobrym przykĹ‚adem moĹĽe być wazon z serii Kaktus, ktĂłrÄ… Gehlin stworzyĹ‚ krĂłtko po wojnie. Naczynia z tej serii wytwarzane byĹ‚y w przejrzystym lub opalizujÄ…cym szkle i wyciÄ…gane w miÄ™kkie, nieregularne formy. Ich brzegi byĹ‚y wykrÄ™cane w celu podkreĹ›lenia elastycznoĹ›ci  szkĹ‚a, a na Ĺ›ciankach, kiedy szkĹ‚o wciÄ…ĹĽ jeszcze byĹ‚o gorÄ…ce, wyciÄ…gano „kolce” .

   

Wazon z serii Kaktus, Hugo Gehlin dla Gullaskruf

 

Arthur Percy

Przed doĹ‚Ä…czeniem do Gullaskruf w 1951 roku Arthur Percy z sukcesami projektowaĹ‚ ceramikÄ™ dla wytwĂłrni Gefle i Karlskrona. W hucie pozostaĹ‚ do 1965 roku. JuĹĽ w pierwszych latach pracy dla Gullaskruf zaprojektowaĹ‚ seriÄ™ „Miranda” – Ĺ›wietnie wykonane, ekstremalnie cienkie, opalizujÄ…ce kieliszki zdobione grawerowanymi liniami.

   

Kieliszki z serii Miranda, Gullaskruf, proj. Arthur Percy źródło

 

Percy byĹ‚ takĹĽe biegĹ‚y w projektowaniu masowym. StworzyĹ‚ seriÄ™ naczyĹ„ ze szkĹ‚a prasowanego w najróżniejszych kolorach. Seria otrzymaĹ‚a nazwÄ™ Reffla – po polsku „Rowki” – dziÄ™ki kanelom zdobiÄ…cym Ĺ›cianki naczyĹ„.

  

Naczynia z serii Reffla (z wyjątkiem misy na nóżce), Arthur Percy dla Gullaskruf źródło

 

Prezentacja naczyń Reffla w katalogu z 1962 roku (zdjęcie z archiwum Marianne Andersson dzięki uprzejmości Raoula Karlssona)

 

 

Kjell Blomberg

Kolejnym z utalentowanych dyrektorów artystycznych był Kjell Blomberg. Do Gullaskruf dołączył w 1955 roku, równolegle projektując porcelanę i ceramikę dla wytwórni Gefle i Upsala-Ekeby. Wraz z jego pojawieniem się w Gullaskruf zaczęto odchodzić od organicznego designu i kierować się w stronę form geometrycznych. Blomberg był otwarty na nowe techniki, bawił się szkłem, które jako tworzywo poznawał dopiero w Gullaskruf. Duży sukces odnosiły jego serwisy ze szkła prasowanego: Stellaria, Vineta czy Tiara. Kjell Blomberg był niezwykle pracowitym i ambitnym twórcą, wiele z jego projektów uznaje się za kultowe. Dla Gullaskruf pracował aż do 1977 roku.

  

Kjell Blomberg dla Gullaskruf źródło, źródło

 

 

Okładka katalogu i naczynia z serii Vineta proj. Kjell Blomberg dla Gullaskruf źródło, źródło, źródło

 

Schyłek lat 60. XX wieku to też koniec pewnej epoki w dziejach huty. Mistrzowie odchodzili, a ich następcy (Werner Isaksson, Bengt Orup, Catharina Åsélius-Lidbeck) zaczynali pracę kiedy pozycja huty stawała się coraz słabsza. Produkty Gullaskruf nie odnosiły już takich sukcesów, blask huty gasł, a naczynia uznane za kultowe przynależały do przeszłości.
W 1974 roku Gullaskruf na krótko stało się częścią Grupy Royal Krona, ponieważ po dwóch latach ogłoszono upadłość. Jesienią 1977 roku huta została wydzierżawiona, a sprzedana w styczniu 1978 marce Orrefors. Niestety, firma Orrefors zamknęła fabrykę 30.09.1983 r. Produkcję próbowano wznowić w 1990 roku, ale po wielu zmianach właściciela ponownie zamknięto Gullaskruf w 1995 roku. Ostatecznie.

Postscriptum

Chociaż huta Gullaskruf nie należała do największych i najbardziej znanych, a od jej zamknięcia mija prawie 20 lat, to wciąż są ludzie, którzy darzą ją szczególnym sentymentem i uznaniem. Jedną z takich osób jest Raoul Karlsson, któremu należą się szczególne podziękowania za pomoc merytoryczną w przygotowaniu tego tekstu. Prowadzi stronę Gullaskruv , która jest istną skarbnicą w zakresie historii huty i jej dokumentacji.
Dzięki jego wiedzy i uprzejmości zagadka projektu naczynia do serwowania krewetek została rozwiązana!
(pisałam o tym tutaj)

W 1955 roku Gullaskruf kupiło hutę w Trelleborgu, w której pracował projektant Fabian Lundqvist. To on, a nie jak wcześniej napisałam Kjell Blomberg, jest autorem tajemniczego naczynia! W archiwum prowincji Kronoberg znajdują się dokumenty poświadczające, iż stworzył je Lundqvist. Projekty opatrzone są datą 15.12.1956 i przedstawiają naczynia w dwóch rozmiarach: większe to LK90, mniejsze nosi nazwę LK91. LK90 ma 20 cm średnicy, średnica mniejszego LK91 wynosi 15 cm.

 

LK90 i LK91 projektu Fabiana Lundqvista, zdjęcie Raoul Karlsson

 

Teraz ze spokojem mogÄ™ napisać, iĹĽ posiadane przeze mnie naczynia to bez wÄ…tpienia modele LK91, a podwĂłjna tajemnica – przeznaczenia i autorstwa – naczyĹ„ zostaĹ‚a rozwiÄ…zana, co czyni mnie podwĂłjnie szczęśliwÄ…!

// Kama



Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Rzymskie wakacje… No prawie!
Humppila, Pertti Santalahti, Kivi-set
Szkło skandynawskie
Historia huty szkła Gullaskruf
Dziwne wakacyjne pamiÄ…tki